Legionella voorkomen: zo houd je het water in huis veilig

We beginnen met een verontrustend feit: legionella-bacteriën gedijen in lauw water dat tussen 20 en 50 graden blijft staan, precies de temperatuur die in sommige huishoudens voorkomt. Veel mensen denken dat legionella alleen voorkomt in grote gebouwen zoals hotels en ziekenhuizen, maar niets is minder waar. Ook in een gewone eengezinswoning kan de bacterie zich ontwikkelen, bijvoorbeeld in een cv-ketel die te laag is ingesteld of in een douchekop die maandenlang niet is schoongemaakt. In dit artikel leggen we uit wat legionella precies is, waar het zich in huis schuilhoudt en vooral wat je er zelf én met onze hulp aan kunt doen.

Wat is legionella en waarom is het gevaarlijk?

Legionella is een bacterie die van nature in kleine hoeveelheden voorkomt in water, zoals in meren en grondwater. In de buitenlucht is dat meestal geen probleem, maar in de waterinstallatie van een huis kan de bacterie zich explosief vermeerderen. Dat gebeurt vooral wanneer water langere tijd tussen 20 en 50 graden Celsius blijft staan. Onder die omstandigheden vindt de bacterie de ideale combinatie van warmte en rust.

Als iemand besmet waterdamp inademt, kan de bacterie legionellose veroorzaken. Deze longontsteking, ook wel veteranenziekte genoemd, kan ernstig verlopen. Elk jaar worden in Nederland tientallen gevallen gemeld, en omdat niet iedereen even ziek wordt, ligt het werkelijke aantal vermoedelijk hoger.

Hoe legionella zich verspreidt

Besmetting gaat via het inademen van fijne waterdamp, ook wel aerosolen genoemd. Denk aan de nevel die vrijkomt onder de douche, bij een bubbelbad of wanneer je met een tuinslang een plant sproeit. Je wordt dus niet ziek van het drinken van besmet water, maar van het inademen van de kleine druppeltjes die in de lucht zweven. Juist daarom is een goed onderhouden warmwaterinstallatie zo belangrijk.

Risicogroepen en symptomen

Niet iedereen loopt evenveel risico. De volgende groepen zijn extra kwetsbaar:

• Ouderen boven de 60 jaar
• Rokers en mensen met een longziekte
• Mensen met een verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld door medicatie of ziekte
• Patiënten die recent een operatie hebben ondergaan

De symptomen lijken in het begin op een gewone griep: koorts, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. Na enkele dagen kan zich een longontsteking ontwikkelen met hoge koorts en ademhalingsproblemen. Bij twijfel is het verstandig om direct contact op te nemen met een huisarts.

Waar zit legionella in huis?

Legionella houdt van stilstaand, lauw water. Overal waar water langere tijd blijft staan en de temperatuur tussen 20 en 50 graden schommelt, kan de bacterie een broedplaats vinden. In een gemiddeld Nederlands huis zijn er verrassend veel van zulke plekken.

Cv-ketel en boiler

De cv-ketel en de boiler zijn de bekendste risicoplekken. Als het warme water in de boiler niet heet genoeg wordt opgewarmd, kan de bacterie overleven en zich verspreiden door de leidingen. Cv-ketels van merken als Nefit, Remeha en Vaillant komen veel voor in Nederlandse huizen, en bij al deze toestellen is de ingestelde temperatuur cruciaal. Staat het warme water op 50 graden of lager, dan ontstaat een gunstig klimaat voor legionella.

Sanitair en leidingen

Ook het sanitair zelf is een aandachtspunt. Douchekoppen, kranen en leidingen waar weinig water doorheen stroomt, vormen een ideale plek voor de bacterie. Vooral in biofilm, het dunne laagje slijm dat zich aan de binnenkant van leidingen en op douchekoppen vormt, kan legionella zich goed nestelen. Gasttoiletten, logeerkamers en vakantiehuisjes waar het water wekenlang stilstaat, zijn berucht.

Overige risicoplekken

Naast cv-ketels en sanitair zijn er nog meer plekken waar je op moet letten:

• Jacuzzi’s en bubbelbaden, waar water vaak op een constante, lauwe temperatuur blijft staan
• Tuinslangen die in de zon liggen en langdurig niet worden gebruikt
• Vernevelaars en luchtbevochtigers
• Watertanks en regenwatersystemen

Kortom: overal waar water stilstaat en lauw blijft, moet je alert zijn.

Hoe voorkom je legionella in je cv-ketel en boiler?

Gelukkig is het voorkomen van legionella in de cv-ketel en boiler goed te doen, mits je de juiste maatregelen neemt. De kern zit in temperatuur en onderhoud.

Temperatuur instellen

Zorg dat de cv-ketel het warme water op minimaal 60 graden verwarmt. Bij boilers adviseren we om het water periodiek op 65 graden op te warmen, zodat eventueel aanwezige bacteriën worden gedood. Veel moderne toestellen hebben een speciaal legionellaprogramma dat dit automatisch doet. Twijfel je of jouw Nefit-, Remeha- of Vaillant-ketel goed is ingesteld? Dan komen we graag langs om de temperatuur te controleren en aan te passen.

Periodiek onderhoud

Een goed onderhouden installatie is essentieel. Laat je cv-ketel en boiler jaarlijks controleren door een erkend loodgieter. Tijdens zo’n onderhoudsbeurt reinigen we de onderdelen, controleren we de temperaturen en vervangen we versleten onderdelen. Zo verklein je de kans op legionella én verleng je de levensduur van je installatie.

Legionella voorkomen in sanitair en leidingen

Naast de cv-ketel en boiler vraagt ook het sanitair aandacht. Met een paar eenvoudige gewoonten houd je het risico laag.

Douche en kraan

Douchekoppen en kranen moeten regelmatig worden gereinigd om biofilm te voorkomen. Haal de douchekop maandelijks los, laat hem weken in een ontkalkingsmiddel en spoel hem goed door. Ook de zeefjes in kranen kunnen zich vullen met aanslag en bacteriën, dus neem die mee in je schoonmaakroutine.

Leidingen doorspoelen

Laat leidingen niet te lang stilstaan. In ruimtes die weinig worden gebruikt, zoals een logeerkamer of gastentoilet, is het verstandig om wekelijks alle kranen even open te draaien. Na een vakantie moeten alle warmwaterleidingen minimaal 2 minuten worden doorgespoeld voordat je ze gebruikt. Zo verwijder je het stilstaande water en verklein je de kans op besmetting aanzienlijk.

Materialen en vervanging

Oude, verouderde leidingen kunnen een broedplaats vormen voor bacteriën. Het vervangen van oude leidingen door koper of kunststof, zoals Uponor, helpt om de waterkwaliteit te verbeteren en biofilm te beperken. Tijdens een verbouwing of bij een lekkage is dat een mooi moment om de leidingen eens goed onder de loep te nemen.

Wat doet een loodgietersbedrijf aan legionella?

Als loodgietersbedrijf zien we dagelijks hoe belangrijk een goed onderhouden waterinstallatie is. Wij helpen je graag om legionella structureel aan te pakken.

Inspectie en advies

We voeren inspecties uit waarbij we de watertemperatuur meten op verschillende punten in huis, van de cv-ketel tot de verste kraan. Op basis van die metingen geven we advies op maat: welke temperatuur stel je in, welke leidingen moeten worden doorgespoeld en waar zitten de risicoplekken. We zijn actief in heel Nederland, van Amsterdam tot Eindhoven.

Installatie en aanpassing

Een loodgietersbedrijf kan de watertemperatuur meten en installaties aanpassen om legionella te voorkomen. Denk aan het bijstellen van de cv-ketel, het installeren van een legionellaprogramma, het vervangen van oude leidingen of het plaatsen van een nieuwe boiler. Ook voor het reinigen van een jacuzzi of het doormeten van een vernevelaar kun je bij ons terecht.

Praktische tips om zelf legionella te voorkomen

Met een paar vaste gewoonten houd je het risico op legionella in huis klein. Hieronder vatten we de belangrijkste tips samen.

Wekelijkse routine

Neem één keer per week de tijd om alle kranen in huis even door te laten lopen, ook in kamers die je weinig gebruikt. Reinig de douchekop maandelijks en houd de boiler op temperatuur. Een waterfilter, zoals van BWT, kan helpen om de waterkwaliteit te verbeteren, maar voorkomt niet alles. Blijf dus alert op temperatuur en doorstroming.

Na vakantie

Kom je terug van vakantie? Spoel dan alle warmwaterleidingen minimaal 2 minuten door voordat je gaat douchen of de kraan gebruikt. Begin bij de kraan die het verst van de cv-ketel of boiler verwijderd is en werk zo terug. Zo verwijder je het stilstaande water dat zich tijdens je afwezigheid heeft opgehoopt.

Veelgestelde vragen over legionella

Is legionella besmettelijk van mens tot mens?

Nee, legionella wordt niet van mens op mens overgedragen. Besmetting gebeurt via het inademen van besmette waterdamp, bijvoorbeeld onder de douche of bij een bubbelbad. Je kunt dus niet iemand anders aansteken.

Bij welke temperatuur gaat legionella dood?

Legionella-bacteriën groeien het snelst tussen 20 en 50 graden Celsius. Boven de 60 graden gaat de bacterie dood, en bij 65 graden gebeurt dat vrijwel direct. Daarom adviseren wij om cv-ketels op minimaal 60 graden en boilers periodiek op 65 graden in te stellen.

Moet ik mijn cv-ketel altijd op 60 graden laten staan?

Voor het warme tapwater wel. Sommige ketels hebben een aparte instelling voor verwarming en warm water. Zorg dat het tapwater op minimaal 60 graden staat en dat de installatie jaarlijks wordt gecontroleerd. Onze monteurs kunnen dit voor je instellen.

Hoe vaak moet ik mijn douchekop reinigen?

We adviseren om de douchekop minimaal één keer per maand te reinigen. Haal hem los, laat hem weken in een ontkalkingsmiddel en spoel hem goed door. Zo voorkom je biofilm waarin legionella zich kan nestelen.

Kan ik legionella zelf testen?

Er zijn thuistesten verkrijgbaar, maar deze zijn vaak minder betrouwbaar dan een professionele meting. Wij meten de watertemperatuur op meerdere punten en kunnen indien nodig een watermonster laten analyseren. Zo weet je zeker waar je staat.

Legionella voorkomen is eenvoudig met de juiste gewoonten: houd je cv-ketel en boiler op temperatuur, reinig je sanitair regelmatig en spoel leidingen door na vakanties. Met die basis zit je al een heel eind. Wil je zeker weten dat jouw installatie veilig is, of heb je vragen over een specifieke situatie? Ons team staat klaar om je te helpen, van een eenvoudig advies tot een professionele inspectie in heel Nederland.